فره‌خواردنى ده‌ماري

Bulima nervosa

 د.ئه‌فرام محمد حسن

پسپۆري نه‌خۆشي ده‌رونى و راوێژكاري خێزانى و يه‌روه‌رده‌يي

ئه‌م حاڵه‌ته‌ به‌وه‌ جياده‌كرێته‌ ناوبه‌ناو تاك كۆنترۆڵي خۆي بۆ ناكرێت و بڕێكى زۆر خواردن ده‌خوات، به‌به‌راوورد به‌كه‌سانى تر له‌هه‌مان كات و له‌ژێر هه‌مان كاريگه‌ريدا، له‌هه‌مان كاتدا بايه‌خێكى زۆر ده‌داته‌ شێوه‌ى جه‌سته‌ى [له‌ڕووى كێشه‌وه‌].

ئه‌م حاڵه‌ته‌  له‌ (1% – 1.5%) مێينه‌دا ڕووده‌دات زياتر له‌ته‌مه‌نى هه‌رزه‌كاريدا.

تاك زۆربه‌ى كات بيري لاى خواردنه‌، كه‌خواردن ده‌بينى خۆي پێناگيرێت و بڕێكى زۆر ده‌خوات و پاشان بۆ ڕێگرتن له‌زيادبوونى كێشي له‌شي په‌نا ده‌باته‌ به‌ر خۆ رشاندنه‌وه‌، به‌كارهێنانى حه‌بي ره‌وانى، نان نه‌خواردن بۆ ماوه‌يه‌ك، به‌كارهێنانى ده‌رمانى كه‌مكه‌ره‌وه‌ى شه‌هيه‌.

به‌پێي مانوه‌ڵي ده‌ستنيشانكردن و ئاماركردنى نه‌خۆشييه‌ ده‌رونيه‌كان كاتێك ده‌توانين به‌ كه‌سێك بڵێن ئه‌م په‌شێويه‌يه‌ هه‌يه‌ كه‌ئه‌م تايبه‌تمه‌ندييانه‌ى خواره‌وه‌ى هه‌بێت:

  • نه‌وبه‌ى دووباره‌ى درنده‌يي له‌ خواردن، كه‌ئه‌م جياكارياريانه‌ى هه‌بێت:
  • خواردنى برێكى زۆري خواردن به‌ دڵنياييه‌وه‌ زياتره‌ له‌وه‌ى كه‌زۆربه‌ى خه‌ڵكى له‌ هه‌مان ماوه‌و له‌ژێر هه‌مان بارودۆخدا به‌كاريدێنن.
  • هه‌ستكردن به‌ نه‌توانينى كۆنترۆڵكردنى خواردن له‌كاتى نه‌وبه‌كه‌دا وه‌كو (هه‌ستكردنى تاك به‌وه‌ى ناتوانێت له‌ خواردن بوه‌ستێت، ناتوانێت زاڵبێت به‌سه‌ر بري خواردندا).
  • ڕه‌فتاري نادروستى دووباره‌ بۆ رێگرتن به‌ زيادبوونى كێش (خۆڕشاندنه‌وه‌، به‌كارهێنانى حه‌بي سكچوون (بۆ دروستكردنى حاڵه‌تى سكچوون)، حوقنه‌كردن، به‌رۆژووبوون (له‌كاتى نا ئاسايي) يان وه‌رزشي توند.
  • ڕه‌فتاري زۆرخۆري و رێگري له‌ زيادبوونى كێش لايه‌نى كه‌م هه‌فته‌ى جارێك ڕووده‌دات بۆ ماوه‌ى (3) مانگ.
  • هه‌ڵسه‌نگاندنى خود به‌شێوه‌يه‌كى نادروست ده‌بێت بۆ شێوه‌و كێشي له‌ش.
  • ئه‌م په‌شێويه‌ له‌كاتى بوونى نه‌وبه‌ى نه‌خواردنى ده‌ماريدا ڕوونادات.

پۆلێنكردنى ئاستى توندى ئه‌م حاڵه‌ته‌:

  • ئاسان: ڕه‌فتاري نادروست بۆ ڕێگرتن له‌ زيادبوونى كێش (1-3) جار له‌ هه‌فته‌يه‌كدا.
  • مامناوه‌ند: ڕه‌فتاري ناروست بۆ ڕێگرتن له‌زيادبوونى كێش (4-7) جار له‌هه‌فته‌يه‌كدا.
  • توند: ڕه‌فتاري نادروست بۆڕێگرتن له‌زيادبوونى كێش (8-13) جار له‌ هه‌فته‌يه‌كدا.
  • زۆرتوند: ڕه‌فتاري نادروست بۆ ڕێگرتن له‌ زيادبوونى كێش (14) يان زياتر له‌ هه‌فته‌يه‌كدا.

 

نيشانه‌كان و ماكه‌كان:

  • ده‌شێت هاوشێوه‌ي نه‌خواردنى ده‌ماري بێت به‌لآم بڕێك توندى كه‌متره‌.
  • مردنى كوتوپر به‌هۆي په‌ككه‌وتنى دڵه‌وه‌.
  • تێكچونى ئاستى ئايۆنه‌كانى له‌ش. (كه‌مبونه‌وه‌ى ئاستى پۆتاسيوم، سۆديۆم، كلۆر)
  • دڕانى گه‌ده‌ يان سوڕينچك.
  • برينى گه‌ده‌ يان ريخۆڵه‌.
  • قه‌بزى.
  • بونى چه‌وري له‌پيساييدا.
  • كلۆربوونى ددانه‌كان.
  • نارێكى سوڕي مانگانه‌.
  • ئاوسانى ليكه‌ رژێنه‌كان.
  • بونى په‌ڵه‌و ره‌قبونى پێستى سه‌ر ده‌ست به‌هۆي خۆرشاندنه‌وه‌ى به‌رده‌وام له‌ئه‌نجامى به‌ركه‌وتنى ددانه‌كان به‌ديوي ده‌ره‌وه‌ى په‌نجه‌كان كه‌پێي ده‌ڵێن نيشانه‌ى روسلأ (Russell’s sign).

چاره‌سه‌ر:

  • له‌زۆربه‌ى حاڵه‌ته‌كاندا له‌ده‌ره‌وه‌ى نه‌خۆشخانه‌ (كلينيكه‌كان) چاره‌سه‌ر ده‌كرێت له‌هه‌ندێك حاڵه‌تى تايبه‌تدا پێويست به‌خه‌واندن ده‌كات له‌نه‌خۆشخانه‌ وه‌كو ترسي خۆكوژى، خه‌مۆكى توند.
  • له‌ڕێگه‌ي پزيشكه‌وه‌ هه‌ر گرفتێكى جه‌سته‌يي هه‌بێت كه‌به‌هۆي حاڵه‌ته‌كه‌وه‌ توشي هاتبێت چاره‌سه‌ر ده‌كرێت.
  • خۆبه‌دوور گرتن له‌و شوێن و كه‌سانه‌ى كه‌هانده‌رن بۆ زۆرخۆري.
  • كه‌سێك ده‌توانێت يارمه‌تيت بدات بۆ خۆكۆنترۆڵكردن له‌كاتى خواردندا.
  • زياد له‌ پێويست خواردن دامه‌نێ له‌سه‌ر سفره‌كه‌ با كه‌سي به‌رامبه‌ر يارمه‌تيده‌ريت بێت بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر خوتدا.
  • ئه‌گه‌ر زانيت كێشت زۆره‌ ئه‌وا په‌يره‌وكردنى رێگه‌ دروسته‌كان زۆر باشتره‌ له‌شێوازه‌ نادروسته‌كان بۆ دابه‌زاندنى كێش.
  • به‌كارهێنانى ده‌رمان به‌تايبه‌تى ئه‌و ده‌رمانانه‌ى ئاستى سيرۆتۆنين به‌رز ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌مێشكدا تاراده‌يه‌ك سودبه‌خشه‌.
  • چاره‌سازي ده‌رونى له‌ڕێگه‌ى چاره‌سه‌ري هزري و ڕه‌فتاريه‌وه‌ ده‌توانێت هاوكاري گه‌وره‌ت بكات له‌پرۆسه‌ى چاره‌سه‌ردا و زۆرجار له‌ده‌رمان كاريگه‌رتره‌ به‌مه‌رجێك هه‌وڵبده‌يت رێنمايي و ڕاهێنانه‌كان په‌يره‌وبكه‌يت.

ئاينده‌ى نه‌خۆش: به‌شێوه‌يه‌كى گشتي باشه‌ و چاكده‌بنه‌وه‌.

 

 

 

بابەتی هاوشێوە